Innovatiebeleid en kennisontwikkeling: naar een nieuwe diensten- en industriepolitiek?

Het afgelopen jaar is er veel aandacht geweest voor het innovatiebeleid in Nederland. Onder meer naar aanleiding van de Agenda ´Nederland 2020: terug in de top 5’, opgesteld door het Innovatieplatform. Jan Peter van den Toren, secretaris van het voormalige Innovatie Platform en directeur van Econn Consulting, is voorzitter van de workshop die vooral ingaat op de mogelijkheden en onmogelijkheden van stimuleringsmaatregelen  voor innovatie door bedrijven.

Jan Peter van den Toren leidt de sessie in met een aantal feiten over het Nederlandse innovatiebeleid van de laatste jaren, en de ratio hierachter. Opmerkelijk aan het innovatiebeleid is dat het vooral gericht is op stimulering van industriële sectoren, waarbij meetbare investeringen in R&D als belangrijkste graadmeter is genomen. Dienstverlenende organisaties innoveren anders, maken geen gebruik van de traditionele R&D afdelingen, waardoor het meetbaar maken van de innovatie inspanningen een grote uitdaging vormt.   

Pim den Hertog, onlangs gepromoveerd aan de universiteit van Amsterdam op het onderwerp ‘Managing Service Innovation. Firm-level Dynamic Capabilities and Policy Options’, licht in zijn presentatie het 6-D model toe. Een model dat zowel kan worden gebruikt als hulpmiddel voor het in kaart brengen en analyseren van afzonderlijke diensteninnovaties, alsook voor het systematisch creëren van nieuwe dienstenervaringen en -oplossingen. 

Het  6D-diensteninnovatiemodel maakt onderscheid tussen een nieuw dienstenconcept, een nieuwe manier van interacteren met afnemers, een of meerdere nieuwe business partners, een nieuw verdienmodel en nieuwe wijzen om een dienst organisatorisch en/of technologisch voort te brengen. 

Daarnaast licht Pim den Hertog zijn zienswijze op diensteninnovatiebeleid toe. Een van de conclusies is dat het in diensteninnovatiebeleid te vaak ontbreekt aan een innovatiesysteemperspectief. Bij het vaststellen van een argumentatie voor een diensteninnovatiebeleid zou systeemfalen in aanvulling op (in plaats van alleen) marktfalen het uitgangspunt moeten vormen. 

Het huidige diensteninnovatiebeleid wordt momenteel te veel gedomineerd door een assimilatie- en demarcatieperspectief. Het ontbreekt vooral aan een visie op de wijze waarop diensten zijn ingebed (en dus kunnen worden gefaciliteerd) in bestaande innovatiesystemen en de wijze waarop innovatieve diensten kunnen bijdragen aan de overall innovativiteit en concurrentiekracht van deze innovatiesystemen. 

Hierop volgend geeft José Laan, innovatie adviseur bij Syntens, haar visie op (diensten) innovatiestimulering in de praktijk. Syntens vertaalt (wetenschappelijke) kennis en inzichten naar de MKB-praktijk. Praktisch 1e-lijns advies, dat is waar Syntens voor staat. José geeft een mooi kijkje in de innovatie praktijk van veel MKB-bedrijven, en onderbouwt met feiten dat innovatie stimulering zich ruimschoots terugbetaalt. 

Onlangs heeft Syntens het Diensteninnovatie Model ontworpen, waarmee MKB bedrijven in zeven stappen een nieuwe dienst kunnen ontwikkelen. Hierbij is het startpunt om de visie en ambitie van het bedrijven in kaart te brengen, en is de zevende stap het daadwerkelijk operationaliseren en implementeren van de gekozen strategie. Als laatste punt geeft Jose Laan mee dat het innoveren van diensten heel vaak samenwerking vereist, en steeds meer bedrijven zullen van samenwerking een kerncompetentie moeten gaan maken willen ze innovatief zijn en blijven. 

Hans Groene, directeur Innovatie bij Economische Zaken, verzorgt de derde en laatste presentatie over ontwikkelingen op het gebied van innovatiebeleid bij Economische Zaken. Hierin licht hij toe dat de bezuinigingsmaatregelen van de overheid ook consequenties zullen hebben op het innovatiebeleid in Nederland. 

Ondermeer zullen er geen investeringen meer gedaan worden in het nu lopende FES-programma. Daarnaast is er nog veel onduidelijk over de precieze invulling van de bezuinigingen. Deze plannen worden in de komende weken gedefinieerd. Ook geeft Hans Groene aan dat het meten van innovatie inspanningen in de dienstensector een flinke uitdaging is. Daarbij geeft hij aan dat de systeembenadering zoals Pim den Hertog deze schetste, wellicht een interessante optie is voor het stimuleren van innovatie binnen dienstverlenende sectoren.